01-11-11 8:47
Vorige week zat ik een uurtje met uitgeefadviseur Bas Vermond (@bvermond) te bomen over het knisperend geluid, de geur en het mooie gevoel van papier de veranderingen in het boekenvak. Ik zat later nog eens te peinzen over wat we besproken hadden en kwam tot de conclusie dat de grote uitgeverijen als eerste in de problemen gaan komen als gevolg van de opkomst van het ebook.
Zoals ik het nu zie zijn er zes ontwikkelingen – allen als gevolg van de voortschrijdende digitalisering van het boek - die er tezamen voor zorgen dat traditionele uitgeverijen, en dan met name de grotere uitgeverijen die boeken van bekende Nederlandse en internationale auteurs uitgeven, in de nabije toekomst in de problemen gaan komen.
1. Topauteurs gaan het zelf doen
In het papieren tijdperk was het op de markt brengen en distribueren van een boek nogal een logistieke en kapitaalintensieve operatie. Uitgeverijen hadden daar de infrastructuur voor. Welke auteur heeft nu ruimte voor pallets boeken in zijn huis, en heeft zin en tijd om zelf boeken te gaan leveren aan particulieren of boekhandels? Met print on demand werd de drempel om het zelf te gaan doen al lager, maar met ebooks helemaal; je hebt geen opstartrisico en geen logistieke drempels meer.
Maar redactie, marketing, vormgeving, begeleiding: dat moet toch ook gebeuren? Jazeker, maar een handige auteur huurt hier freelancers voor in en verkoopt vervolgens zijn ebook direct via partijen als Amazon en Kobo (beiden nog niet actief in Nederland, maar dat komt nog wel). Qua marketing zijn topauteurs in het voordeel; ook nu liften de grote uitgeverijen al mee op de naamsbekendheid van de auteur, niet andersom. De auteur ìs het merk; wat voegt een uitgeverij daar nog aan toe?
2. Afhankelijkheid van fysieke boekhandel
Veel grotere uitgeverijen zijn voor het grootste deel van hun omzet nog altijd afhankelijk van de fysieke boekhandel. Maar laten die het nu erg slecht doen, de laatste tijd. Ontlezing, de economische crisis, de verschuiving naar online winkelen: de omzet via het fysieke kanaal droogt op en hard ook. Wat tot gevolg heeft dat steeds meer boekhandels de handdoek in de ring moeten gooien. En dat leidt weer tot nog minder verkoop via de boekhandel; een neerwaartse spiraal.
3. Minder vertalingen
Grote uitgeverijen hebben het kapitaal in huis om de rechten aan te kopen van bekende internationale auteurs, en het werk vertaald op de Nederlandse markt te brengen. Maar wat nu als die internationale uitgeverijen/auteurs besluiten om zèlf hun werk te laten vertalen en het in andere landen op de markt te brengen? Ebooks aanbieden in een ander land is immers slechts een kwestie van digitale bestandjes uploaden. Voor de marketing zouden overzeese uitgeverijen direct zaken kunnen gaan doen met lokale PR bureaus.
4. Hoge overheadkosten
Mooie grachtenpanden (ok, cliché, maar toch), de salarissen van vertegenwoordigers en productiebegeleiders voor de gedrukte boeken, het huren van opslagruimten; de erfenis van het papieren boekentijdperk drukt steeds zwaarder op de winst- en verliesrekening van de gemiddelde uitgeverij. Je moet in deze tijd lean en mean zijn om mee te kunnen draaien in het digitale tijdperk. Marges worden flinterdun, daar moeten ook je kostenstructuren op berekend zijn.
5. Prijzen staan onder druk
Digitale consumenten hebben een heel andere prijsperceptie dan consumenten die in een boekhandel rondlopen. Twintig euro voor een paperback editie van een topauteur is helemaal niet vreemd, maar een ebook dat duurder is dan vijf euro wordt al snel toch wel erg duur bevonden. Ebooks zullen door de tucht van de markt hoe dan ook goedkoper moeten worden dan de nu nog vaak gebruikelijke ‘80% van de verkoopprijs van het papieren boek’-regel. Dat betekent lagere opbrengsten voor iedereen die zich tussen auteur en lezer bevindt. Dus ook voor de uitgeverij.
6. Piraterij
Na CD’s en films worden ook boeken nu grootschalig gepiraat. Op torrent sites vind je bestanden met daarin soms wel duizenden digitale boeken, ook Nederlandstalig. En welke boeken tref je daar vooral in aan: juist, die van de bekendere auteurs. Op dit vlak zijn uitgevers van topauteurs dus wederom in het nadeel, want populaire boeken zullen snel in het illegale circuit terug te vinden zijn (zelfs als ze aanvankelijk niet eens als ebook aangeboden werden, zoals ook J.K. Rowling ondervond: de Harry Potter boeken waren uren na verschijning al illegaal te downloaden).
Denk jij er anders over? Welke mechanismen kunnen juist in het voordeel werken van de grotere uitgeverij? Gelden deze ontwikkelingen alleen de grote uitgeefhuizen, of ook kleinere spelers (zoals Eburon)? Laat het weten in de comments!
