05-04-10 16:05
Sommige lieden denken dat uitgeverijen geen lang leven meer beschoren zijn, nu het digitale boek aan een opmars bezig is. “Als alle drempels om te publiceren wegvallen, wie heeft dan nog een uitgever nodig?”, is een veelgehoord argument. Volgens mij is het juist omgekeerd: door alle nieuwe mogelijkheden wordt het uitgeeflandschap alleen maar complexer en hebben auteurs meer dan ooit een gids nodig.
Laat ik beginnen met te stellen dat ook ik denk dat het boekenvak het zwaar gaat krijgen en waarschijnlijk in omvang zal afnemen, door de voortschrijdende digitalisering. Elk fysiek boek dat je koopt is aangeraakt door vele handen, van drukkers, transporteurs, magazijnmedewerkers tot die van de boekverkoper die het voor je inpakt. Bij verkoop via webwinkels neemt het aantal handen al af, en in de keten van het digitale boek voegen al die handen helemaal geen waarde meer toe. Derhalve wordt de keten per definitie korter.
Ook veel uitgevers zullen moeilijke tijden tegemoet gaan. Niet alleen door ebookpiraterij (wat men deels over zichzelf afroept, door vast te houden aan drm en te hoge ebookprijzen), maar ook door het feit dat sommige auteurs het heft in eigen handen zullen nemen en hun uitgever passeren. In Amerika zette managementauteur Stephen Covey zijn uitgever al buiten spel door zijn boeken zelf te koop aan te bieden op de Kindle, in Nederland is het Leon de Winter die als eerste direct ebooks gaat verkopen aan zijn lezers.
Wie terugkijkt op het recente verleden ziet dat de drempels om te publiceren steeds lager werden, het monopolie op druk en distributie is zelfs al jaren geleden doorbroken. Iedereen die handig is met Word en Acrobat kan zelf een boek in elkaar klussen en het via print on demand laten drukken. Wie nog een stapje verder zet en een isbn aanvraagt en zich aansluit bij Centraal Boekhuis kan zich eigenlijk al uitgever noemen en gaan leveren aan boekhandels. Het ebook maakt de drempel in theorie nog lager, je hoeft immers geen fysiek product meer te maken en te distribueren. Geen uitgever meer nodig, toch?
Toch denk ik dat de rol van uitgever niet is uitgespeeld, mits deze maar met zijn tijd mee gaat. Het klinkt tegenstrijdig, maar de opkomst van het ebook maakt het uitgeeflandschap er niet bepaald eenvoudiger op. Want het maken van een digitaal boek vergt heel andere vaardigheden dan het kunnen omgaan met een tekstverwerker. En wie eenmaal heeft uitgedokterd hoe ebooks aangeboden kunnen worden op Bol.com, zal snel merken dat het Kindle platform van Amazon heel anders in elkaar steekt, om nog maar te zwijgen over de iBookstore van Apple.
Bovendien nemen ambachten als redactie, vormgeving en marketing juist aan belang toe. Want hoe meer er (digitaal) gepubliceerd wordt, hoe moeilijker het wordt om je als auteur te onderscheiden van de rest. Je manuscript moet écht goed zijn doorgevlooid door iemand met gevoel voor taal, je omslag moet er (ook van een scherm!) tussenuit springen en je moet je potentiële lezers überhaupt zien te bereiken. En dat gaat al lang niet meer door een flyertje te sturen aan een paar honderd boekhandels.
Naast het vertegenwoordigen van 'klassieke' functies als kwaliteitsbewaker en (online) marketeer, denk ik dat de uitgever van de toekomst zich veel meer dan nu opstelt als een gids, die auteurs de weg kan tonen in een complex uitgeeflandschap en de verschillende uitgeefkanalen op hun relevantie kan inschatten. En natuurlijk beschikt de uitgever over een waardevol netwerk van drukkers, vormgevers, redacteuren, conversiebedrijven en programmeurs, die hij flexibel per kanaal kan inzetten om de auteur van dienst te zijn.
Zelf hoop ik van harte te gaan voldoen aan bovenstaand profiel. Ik zie de toekomst in ieder geval met vertrouwen tegemoet. Want ook al voel ik me af en toe net zoals Alice in Wonderland, wiens pad werd weggeborsteld door een tegemoetkomende viervoeter, het geeft veel energie om te zien wat er allemaal aan het veranderen is en daar keer op keer betekenis aan toe te kennen. Voorlopig heb ik genoeg om over te bloggen, vermoed ik.
