05-06-09 13:00
Volgens het onderzoek ‘De uitgever aan het woord’, waarvan de belangrijkste resultaten gisteren bekend werden gemaakt, houden Nederlandse uitgevers een ambivalente houding tegenover ebooks en vindt een groot deel van de uitgevers ebooks ‘een kansloze zaak’. Volgens mij is het echter precies andersom, en worden veel uitgevers kansloos door de opkomst van het ebook.
Leuk is het wel, om de top-10 rijtjes van meest veelbelovende en meest kansloze ontwikkelingen uit verschillende onderzoeken naast elkaar te zien. Het ebook prijkt al jaren op beide lijstjes op de eerste plaats. Het ebook is dood, leve het ebook. Digitaal lezen houdt de gemoederen bij uitgeverijen flink bezig, zoveel is duidelijk.
In Nederland is er momenteel sprake van een kip-ei situatie als het om het ebook gaat. Er zijn weinig populaire boeken of kwaliteitskranten in digitale vorm verkrijgbaar, daarom zijn maar weinig mensen geneigd om een paar honderd euro voor een ereader neer te tellen. En als er weinig mensen zijn met een ereader, waarom zou je je dan als uitgever met ebooks bezig houden?
Er is echter meer aan de hand. De digitalisering van media is niet te stoppen. Dat hebben we gezien bij muziek, we zien het nu bij tv en stapje voor stapje zien we het ook bij kranten, die de kosten van het bedrukken en verspreiden van papier amper nog kunnen opbrengen. Minister Plasterk wil een impuls geven aan digitale leermiddelen. En in academische kringen is het verspreiden van een monografie, rapport of onderzoek in elektronische vorm al de normaalste zaak van de wereld.
Daarnaast ontdekken steeds meer mensen dat hun smartphone of netbook het eigenlijk best aardig doet als ereader. Ok, een digitaal boek ruikt niet romantisch naar papier, en je kunt geen vrienden imponeren met een ebook in de boekenkast. Maar je kunt wel honderden boeken meenemen op vakantie. En je kunt oneindig veel bladwijzers maken, op trefwoorden zoeken, doorklikken naar achtergrondinformatie, of direct zien welke boeken een auteur nog meer heeft geschreven en die vervolgens direct downloaden.
Het digitale boek behoeft geen drukpers, fysieke distributie of opslag. Het takenpakket van de uitgeverij wordt daardoor flink uitgehold. Natuurlijk, uitgevers doen veel meer dan alleen boeken drukken en deze verspreiden. Denk aan selectie, redactie, vormgeving, contacten met de boekhandel en marketing.
Maar een onafhankelijke auteur kan deze taken tegenwoordig door een leger aan zzp-ers overlaten en bovendien controle houden over het eindresultaat. De distributie en verkoop van digitale publicaties verloopt via platformen zoals het Digital Text Platform van Amazon, Ebookbase van Mobipocket of in de toekomst via Google Editions. Ebooks worden automatisch ingeplugd op aangesloten digitale boekhandels, en er zijn legio online marketingtools voorhanden.
Het gevecht van de toekomst gaat om aandacht en loyaliteit van lezers. Uitgevers die investeren in platformen en communities, met een duidelijke doelgroep en een focus op een specifiek onderwerp, daar hun eigen content én dat van hun publiek aanbieden, goede filter- en selectiemechanismes inbouwen, activiteiten organiseren voor de community en daardoor aantoonbaar waarde creëren voor hun bezoekers, die zullen de strijd om de lezer wellicht overleven (zie voorbeeld).
Maar uitgevers - en boekhandels - die hun businessmodel één op één willen overzetten naar de digitale wereld, en denken het ebook ‘er wel even bij te doen’, zijn volgens mij kansloos. Want het ebook is geen op zichzelf staand fenomeen, het is een ecosysteem. En het duurt weliswaar lang voordat een ecosysteem uit evenwicht raakt, maar als de verandering eenmaal in gang is gezet, is er voor de onderliggende schakels meestal weinig hoop op een plaatsje in het nieuwe systeem.
