06-01-11 10:22
Iedereen kent ze wel, de copyright passages in het colofon van boeken: “Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze,” et cetera. Maar zijn deze bepalingen nog wel van deze tijd?
De meeste boeken die wij (en collega uitgevers) uitgeven bevatten een passage zoals hierboven weergegeven. Maar nu we steeds meer boeken digitaal aanbieden, en de colofontekst doorgaans vrijwel ongewijzigd overgenomen wordt in het ebook, ontstaat er wel een beetje een vreemde situatie. Want “opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand”, tsja, daar ontkom je als koper van digitale boeken niet aan, je moet het ding toch ergens opslaan. Laat staan dat “Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd” nog hout snijdt, want dat doe je automatisch als je een identieke kopie van je digitale boek op meerdere apparaten wilt zetten, bijvoorbeeld op een e-reader en op een smartphone.
Ik denk dat het tijd wordt om eens kritisch naar de copyrightteksten te gaan kijken. Daarbij in het achterhoofd houdend dat het ebook bijna per definitie meer vrijheden vraagt. De zogenaamde Creative Commons licenties sluiten hier wat dat betreft goed op aan: de rechthebbende (auteur en/of uitgever) kan zelf bepalen in hoeverre de eindgebruiker het werk mag kopiëren, verspreiden of hergebruiken.
Met de nadruk op mag; Creative Commons is bedacht door Lawrence Lessig, een pleitbezorger voor een systeem van auteursrechten dat beter aansluit op het internet tijdperk. De kracht van internet zit juist in het linken naar en hergebruiken van materiaal van anderen, vond Lessig, maar dat botst met traditionele copyrightstelsels. Hij ontwikkelde daarom een alternatief voor het copyright. De mate waarin een creatief werk hergebruikt mag worden – al dan niet commercieel – wordt daarbij in verschillende licentievormen vastgelegd. Het accent verschuift van moeten naar mogen.
Zelf heb ik mijn ebooks (o.a. ‘Affiliate Marketing’ en ‘Zelf ebooks uitgeven’) uitgerust met een Creative Commons licentie, waarin de lezer toestemming krijgt om het werk door te geven aan bekenden. In de colofontekst vraag ik mensen die het ebook van een bekende ontvangen het werk alsnog aan te schaffen (met daarbij een link naar de betreffende productpagina op onze website).
Eerlijk gezegd heb ik geen zicht op de mate waarin het ebook verspreid wordt en in hoeverre ontvangers op deze link klikken (dat laatste had ik wel kunnen meten, door een url redirector in te schakelen), maar ik vertrouw erop dat mensen die het ebook krijgen en het nuttig vinden het wel aan zullen schaffen (mits de verkoopprijs niet te hoog is). Aanvullend voordeel van deze werkwijze: je hoeft je geen zorgen te maken over hinderlijke beveiliging (drm) en van illegaal verspreiden is per definitie geen sprake.
Afbeelding: 'creative commons', (cc Attribution-NonCommercial-ShareAlike 2.0) A. Diez Herrero 2007, flickr.com
