10-02-12 10:05
Al tijdens het schrijven mijn serie van tien ebook ergernissen wist ik dat ik aan tien blogposts niet genoeg zou hebben. Ik was dan ook niet verbaasd toen ik een email kreeg van Geert Bonte, een lezer van mijn blog, met maar liefst zeven aanvullende ergernissen, uitgeschreven en al. Ik geef ze in deze gastblog ongewijzigd weer.
Een mooi opgemaakt en technisch correct ebook maken is moeilijker dan menigeen denkt. Veel ebooks van zowel doe-het-zelvende auteurs als professionele uitgevers bevatten dan ook storende fouten. Maar ook andere factoren kunnen het digitale leesplezier negatief beïnvloeden. In de reeks ‘ebook ergernissen’ zet ik de 10 meest voorkomende ongemakken op een rij. Deze 7 ‘bonusergernissen’ zijn afkomstig van Geert Bonte.
Ergernis #11: Voet- en eindnoten
Vooral in non-fictieboeken kom je wel eens voetnoten tegen. In een papieren boek staan ze onderaan de pagina, en er wordt vanuit de tekst naar verwezen door middel van een nootnummer of een ander symbool. Een ebook kent geen duidelijk afgebakende pagina’s, en daarom worden de voetnoten in een ebook vervangen door eindnoten. Zelfde principe, alleen staan de noten nu ergens achteraan in het boek, of achterin ieder hoofdstuk.
Belangrijk is dat de lezer, wanneer hij in de tekst een nootverwijzing tegenkomt, de bijbehorende noottekst snel kan vinden en daarna weer even snel terug kan naar de hoofdtekst. In een ebook wordt dat opgelost door middel van hyperlinks: het nootcijfer in de hoofdtekst linkt naar de bijbehorende noottekst; het nootcijfer in de noot linkt terug naar de hoofdtekst. Op die manier kan de lezer snel heen en weer navigeren tussen hoofdtekst en eindnoten.
Helaas blijken in sommige ebooks, waar honderden noten in staan, dergelijke hyperlinks te ontbreken. Het is dan zo goed als onbegonnen werk om bij iedere nootverwijzing die je tegenkomt de bijbehorende noot te gaan opzoeken achterin het boek, en dan weer vlot je weg terug te vinden naar de hoofdtekst.
Vooral wanneer het ebook achteraf gemaakt wordt aan de hand van het drukklare pdf-bestand of via OCR, wordt er niet naar de eindnoten gelinkt. Als het boek honderden noten bevat, is het erg tijdrovend om al die links handmatig toe te voegen.
Ergernis #12: Verwijzingen naar paginacijfers
‘Zie p. 163’ heeft natuurlijk weinig zin in een ebook. Als de software waarmee je het ebook leest al het begrip ‘pagina’ kent, dan komen de paginacijfers beslist niet overeen met die van het gedrukte boek. Toch zijn dergelijke paginaverwijzingen in heel wat ebooks schering en inslag. Als lezer heb je dan vaak geen flauw idee waarnaar er nu eigenlijk verwezen wordt.
Het probleem kan nochtans eenvoudig opgelost worden door paginaverwijzingen te voorzien van een hyperlink, die naar de bedoelde locatie linkt. Helaas gebeurt dat maar erg zelden. Net als het niet-linken naar voetnoten en alle andere ergernissen geeft dit aan dat uitgevers voor ebooks lang niet dezelfde kwaliteitsnormen hanteren als voor gedrukte boeken, en dat lezers van ebooks niet serieus worden genomen.
Ergernis # 13: Weblinks
In sommige boeken wordt aan de hand van URL’s verwezen naar websites. Lezers van een gedrukt boek kunnen niet anders dan de URL overtypen in hun webbrowser, wanneer ze de site in kwestie willen bezoeken. In een ebook kan dat uiteraard eleganter opgelost worden, door van een URL gewoon een aanklikbare link te maken. Je zou dan ook mogen verwachten dat alle URL’s in ebooks sowieso hyperlinks zijn, maar helaas blijkt dat lang niet altijd het geval.
Niet alle ereaders hebben natuurlijk een internetverbinding, maar bij de toestellen die dat wel hebben, zijn aanklikbare weblinks uiteraard reuze handig, net als wanneer je het ebook op je computer, tablet of smartphone leest.
Ergernis #14: Typografie: aanhalingstekens en gedachtestreepjes
Vaak zie ik in ebooks rechte aanhalingstekens ('...' en "...") staan in plaats van gekrulde aanhalingstekens (‘...’ en “...”). Rechte aanhalingstekens doen denken aan een antieke schrijfmachine. In professioneel drukwerk horen gekrulde aanhalingstekens (en weglatingstekens) te staan.
Vaak worden ook koppeltekens (-) gebruikt in plaats van gedachtestreepjes (–), eveneens een oude schrijfmachinegewoonte.
Gelukkig komt dit niet zo vaak voor in ebooks van gerenommeerde uitgeverijen, maar in de gratis public domain-boeken die je bijvoorbeeld van Project Gutenberg kunt downloaden, wordt hier erg vaak tegen gezondigd.
Ergernis #15: Typografie: uitvullen zonder afbreken
Mijn Sony Reader heeft geen ingebouwd afbreekalgoritme. Daardoor worden woorden aan het eind van een regel niet automatisch afgebroken. Dat vind ik niet erg, zo lang de tekst niet uitgevuld wordt.
Wanneer de tekst uitgevuld wordt zonder dat lange woorden afgebroken worden aan het einde van de regel, resulteert dat in heel wat regels met veel te grote spaties tussen de woorden. Dat is allerminst bevorderlijk voor de leesbaarheid. Om die reden is uitvullen in epub-bestanden dus ten sterkste af te raden. Niet uitgevulde, links uitgelijnde tekst leest overigens veel prettiger, vind ik.
Jammer genoeg wordt de tekst in veruit de meeste ebooks uitgevuld. Ik kan het dan vaak niet laten om toch eerst maar even snel de CSS aan te passen, alvorens ik het bestand op mijn ereader zet, maar daarbij word ik natuurlijk wel dikwijls gehinderd door DRM (zie ergernis #10).
Ergernis #16: Typografie: cursieve lettertypen
Vele ebooks bevatten geen ingesloten lettertypen. De reader geeft de tekst dan weer met een ingebouwd standaardlettertype. Cursieve tekst wordt elektronisch schuin gezet, wat in een geschreefd lettertype meestal een bijzonder lelijk resultaat geeft. In professionele typografie wordt gebruik gemaakt van aparte fonts voor cursief. Hetzelfde geldt overigens voor vet, maar daar valt het niet zo op; het verschil is bij cursief het duidelijkst te zien.
Ergernis #17: Witregels tussen de alinea’s
Vaak staan er onnodige witregels tussen de alinea’s. In een doorlopende tekst, zoals een roman, is dat storend, zeker wanneer er veel met korte alinea’s van een of twee regels gewerkt wordt, zoals bij dialogen.
In papieren romans vind je dat nooit. Daar is het gebruikelijk om de alinea’s zonder witregels op elkaar te laten aansluiten, met een kleine insprong aan het begin van iedere nieuwe alinea.
Het probleem wordt veroorzaakt doordat men te weinig aandacht schenkt aan het maken van een goede CSS voor het epub-bestand. Wanneer in het CSS-bestand niets anders is gespecificeerd, geeft de reader alle p-elementen weer met een witregel erboven en eronder, net zoals een webbrowser.
Vorige ergernis: DRM
