Dossier ePub

Het ePub formaat wordt steeds vaker genoemd als dè standaard voor digitale publicaties. ePub is een open, reflowable formaat dat door een toenemend aantal fabrikanten van e-readers, ebook distributeurs en softwareleveranciers wordt ondersteund. Veel uitgevers zijn echter nog onbekend met het ePub formaat en de tools waarmee ePub ebooks ontwikkeld kunnen worden. In ‘Dossier ePub’ ga ik in op het ePub formaat en bied ik een overzicht van software en conversietools waarmee ePub bestanden gemaakt kunnen worden.

Bent u op zoek naar informatie over het openen/lezen van ePub ebooks, of wilt u een vraag stellen voor uw specifieke tablet, smartphone of e-reader? Kijk dan eens op het forum van eReaders.nl. U vindt hier een zeer enthousiaste groep mensen die zich voor digitaal lezen interesseren en graag een helpende hand bieden!

Het 'dossier ePub' is in ontwikkeling en zal regelmatig van nieuwe informatie worden voorzien - laatste update: september 2011

Wat is ePub?
ePub is formeel de bestandsextensie van een type XML formaat dat gebruikt kan worden voor ebooks en digitale publicaties. Een .epub bestand is een combinatie van drie open standaarden, het Open Publication Structure (OPS), het Open Packaging Format (OPF) en het Open Container Format (OCF).

Het voordeel van ePub is dat de ebooks reflowable zijn, dat wil zeggen dat de tekst zich aanpast aan het scherm. Bij een klein scherm worden de zinnen automatisch korter gemaakt. Bij formaten zoals pdf is dat niet het geval.

Het belang van één open standaard is groot, om uitwisselbaarheid van ebooks nu en in de toekomst te kunnen garanderen. In Nederland bieden onder andere Bol.com, Libris, ebook.nl en selexyz ebooks aan in het ePub formaat. De ePub bestanden worden via het Centraal Boekhuis (met eBoekhuis) of ePagine beheerd en geleverd.

De drie onderdelen van ePub
Het Open Publication Structure (OPS) bevat de eigenlijke content, in XHTML of Daisy DTBook;
Het Open Packaging Format (OPF) beschrijft de structuur van de .epub file in XML;
Het Open Container Format is een container voor bovenstaande bestanden, in ZIP formaat.

Het Open Container Format stelt uitgevers in staat om een ePub uitgave in één bestand te verspreiden naar de eindgebruiker. Daarbij biedt het OPS voldoende vrijheid (SVG, support voor lettertypen en uitgebreide navigatiemogelijkheden) om ook complexe publicaties zoals studieboeken in ePub aan te bieden.

De Daisy DTBook standaard werd oorspronkelijk ontwikkeld om digitale informatie toegankelijk te maken voor blinden en gehandicapten. De standaard voorziet onder andere in semantische instructies die navigatie en leesvolgorde ondersteunen.

De juiste specificaties en documenten kunnen hier bekeken worden. Er is ook een forum beschikbaar.

ePub en drm
Alhoewel de ePub-standaard zelf niet in beveiliging voorziet, kunnen digital rights management (drm) toepassingen toegepast worden op de OCF schil. Momenteel is Adobe Digital Editions (in combinatie met Adobe Content Server) het aangewezen pakket om beveiligde ePub publicaties te ontsluiten. Het toepassen van drm geeft echter geen waterdichte garantie dat de ebooks niet (illegaal) verspreid kunnen worden.

Een alternatief voor 'technische' drm is ePub met watermerk, ook wel social drm genoemd. In dit geval wordt er op het moment van aankoop informatie over de koper toegevoegd aan het ePub bestand. Dat kunnen zichtbare elementen zijn (bijvoorbeeld naam plus email adres van de koper), maar ook onzichtbare informatie die wordt toegevoegd aan de xhtml bestanden in de ePub container. Ebooks die voorzien zijn van social drm kunnen gewoon gekopieerd worden en op alle ereaders die ePub ondersteunen gelezen worden.

Van wie is ePub afkomstig?
Het ePub formaat is ontwikkeld door het International Digital Publishing Forum (IDPF). Voorafgaand aan ePub ontwikkelde het IDPF de Open eBook Publication Structure (OEB) standaard. OEB en OPS 2.0 zijn volledig compatible met elkaar.

Waar kan men ePub ebooks kopen in Nederland?
Steeds meer ebook retailers bieden digitale boeken in het ePub formaat aan, meestal in combinatie met Adobe DRM. Het Centraal Boekhuis distribueert ePub en PDF ebooks via eBoekhuis, een database waarin uitgeverijen ebooks kunnen uploaden en distribueren. Daarnaast is ePagine één van de grotere distributeurs. Ebooks uit het systeem van eBoekhuis en ePagine zijn te koop bij diverse aangesloten online boekhandels.

Sinds september 2011 kan men voor Nederlandstalige ebooks in het ePub formaat ook terecht in de iBookstore van Apple. Apple biedt uitgevers de mogelijkheid om ePub ebooks met of zonder drm aan te bieden. Apple heeft een eigen drm techniek die niet compatible is met die van Adobe.

ePub 3

De ontwikkeling van het ePub formaat staat niet stil. Medio 2011 is de derde revisie van de ePub standaard gereed gekomen, kortweg ePub 3. Deze standaard is gebaseerd op de mogelijkheden die HTML5 biedt, waaronder het embedden van video en audio en interactieve elementen. Middels ePub 3 bestaat de mogelijkheid om 'enhanced ebooks' te maken, voorzien van beeld en geluid. Het voordeel van ePub 3 boven apps, die deze mogelijkheden ook bieden, is dat ePub 3 uiteindelijk crossplatform moet werken en niet gebonden is aan één merk of device.

Je leest meer over de mogelijkheden van ePub 3 op de site van het IDPF. O'Reilly Media biedt op haar website een gratis ebook over ePub 3 aan.

ePub bestanden maken

eScape ePub creator
De eScape creator is een plug-in voor Open Office. Met de tool kan men Office Writer documenten (ODT) omzetten naar ePub bestanden. De tool is momenteel alleen voor niet-commercieel gebruik beschikbaar.
http://www.infogridpacific.com/igp/AZARDI/eScape%20-ODT2ePub/

iWork
iWork is een vrij rechttoe-rechtaan kantoorapplicatie van Apple. Eén van de programma's die deel uitmaken van deze suite is Pages. Deze tekstverwerker kan sinds een update die in augustus 2010 werd aangekondigd ook ePub exporteren. De ePub bestanden worden geaccepteerd door de iBookstore, maar de onderliggende code is erg rommelig en kan later moeilijk handmatig bijgeschaafd worden.
http://www.apple.com/iwork/

Jutoh
In 2011 verscheen Jutoh, een ebook editor die naar meerdere ebookformaten kan exporteren, waaronder ePub. Interessant is dat de editor beschikt over een ingebouwd cover design programma. Daarnaast kan Jutoh de gemaakte ePub bestanden direct valideren. Jutoh kost 26 euro.
http://www.jutoh.com

opubWriter
De WYSIWYG editor opubWriter stelt je in staat om online ePub ebooks samen te stellen. Registratie en gebruik zijn gratis.
http://www.opubwriter.com

PressBooks
Online, in de browser, een boek schrijven en deze exporteren naar ePub: het kan met PressBooks. Na het aanmaken van een account kun je publicaties aan gaan maken. Elk hoofdstuk krijgt zijn eigen plaats. De tool is gebaseerd op het populaire WordPress blogsysteem en is erg gebruiksvriendelijk. Naast ePub kan er ook geëxporteerd worden naar pdf en InDesign.
http://www.pressbooks.com

sigil
Het open-source project sigil bevindt zich in beta-fase. Het is een wysiwyg ebook editor welke naar ePub kan exporteren. Het programma importeert momenteel txt, html en ePub. De software voorziet in een html cleaning functie.
http://code.google.com/p/sigil/

Book Creator for iPad
Een bijzonder geval is de Book Creator app die alleen beschikbaar is op de iPad. Met deze tool kun je snel en eenvoudig ePub ebooks in elkaar zetten, die probleemloos gelezen kunnen worden door de iBooks app. Book Creator ondersteunt ook ePub met fixed page layout, waardoor afbeeldingen paginavullend weergegeven worden.
http://www.redjumper.net/bookcreator/

Handmatig ePub bestanden maken
Misschien wel de beste manier om het ePub formaat te doorgronden; zet handmatig een ePub ebook in elkaar. Het kan met de instructies op de website Jedisaber.
http://www.jedisaber.com/eBooks/tutorial.asp

ePub ebooks valideren

De technische kwaliteit van ePub ebooks kan gecheckt worden via deze online ePub validatie tool. De tool is gebaseerd op ePubCheck, die je lokaal kunt installeren. Deze tool checkt onder andere de OCF container structuur, OPF en OPS mark-up, en de consistentie van interne verwijzingen. ePubCheck kan als standalone (command-line) tool gebruikt worden, uitgevoerd worden als web applicatie of opgenomen worden in een programmabibliotheek.

ePub conversie tools

Naast het direct exporteren van ePub bestanden uit een editor of dtp-pakket kunnen ePub bestanden ook gemaakt worden via een conversie van andere (ebook)bestandstypen, zoals Mobipocket.

2EPUB
Op de site met de welluidende naam 2EPUB.com kun je online documenten converteren naar ePub. Onder de formaten die je als invoer kunt gebruiken zijn .pdf en .doc. Handig dus als je onderweg even een bestand wilt omzetten voor gebruik op je ereader. Je kunt maximaal 5 bestanden of 25 MB tegelijk uploaden.
2EPUB.com

Book Glutton
Op de website van Book Glutton kan een ePub bestand gemaakt worden uit een HTML document. De conversie gebeurt online. Mogelijkheden tot het invoeren van metadata zijn zeer beperkt.
http://www.bookglutton.com/api/docs/d/getepub

Calibre
Het open source Calibre-project voorziet in uitgebreide conversiemogelijkheden, waaronder conversie van meerdere ebook-formaten naar ePub.
http://calibre.kovidgoyal.net/

EPUBGen
Een conversie utility voor rtf, Word, en FictionBook bestanden. EPUBGen is een open source project en bevindt zich in een beta fase. Daarom nog minder geschikt voor eindgebruikers.
http://code.google.com/p/epub-tools

ODFToEPub
Het Belgische bedrijf Pincette levert het programma ODFToEPub, dat ePub bestanden converteert vanuit Open Document Files. Deze bestanden kunnen gemaakt worden met het (gratis) pakket OpenOffice, maar ook met Word, iWork of Google Docs. ODFToEPub kost 39 euro.
ODFToePub

pdftoepub
Uit Australië komt het pakket pdftoepub dat precies doet wat de naam suggereert; het zet pdf bestanden om naar ePub files. De gebruiker kan een tekstkader selecteren zodat paginanummers, kopteksten etc. genegeerd worden. De resulterende ePub file wordt direct gevalideerd. Het pakket kost 40 dollar.
http://www.pdftoepub.com

ePub ebook conversie

Wie moeite heeft met het omzetten van een Word of pdf bestand naar ePub kan er ook voor kiezen om de conversie te laten uitvoeren door een professionele partij. Vooral bij grafisch complexe boeken is dit aan te bevelen. Zij leveren altijd een gevalideerd ePub bestand op. Dat is belangrijk, want alleen gevalideerde bestanden worden geaccepteerd door de verschillende ebook retailers.

Aanbieders van ePub ebooks

Bol.com
Ebook.nl
Feedbooks
Libris
Selexyz ebooks
Studon
Van Stockum

Device-specifieke aanbieders van ePub ebooks

Apple iBookstore (via de iBooks app)

Aanbieders van kranten in ePub formaat (ePaper)

eLinea: je eigen krant op maat
NRC Handelsblad

Software waarmee ePub ebooks gelezen kunnen worden

Adobe Digital Editions
Bookworm (online viewer)
Calibre
EPUBReader (Firefox plug-in)
FBReader
Mobipocket Reader
Stanza Desktop

E-readers die overweg kunnen met ePub

Apple iPad
BeBook One, Mini en Neo
Cybook Gen3 & Opus
iRex DR800 & DR1000S
Hanvon N518
Onyx Boox
Samsung E60
Sony Reader PRS-300 en PRS-600

ebook apps die overweg kunnen met ePub*

Aldiko (Android)
Bluefire Reader (iPhone/iPad)
iBooks (iPhone/iPad)
Stanza (iPhone)
TXTR (iPhone)

* Let op: alleen TXTR en Bluefire kunnen overweg met Adobe DRM!

ePub fora en nieuwsbronnen

Op het MobileRead forum is er een sectie gewijd aan ePub. Verder schrijft David Rothman van het Teleread blog regelmatig over ePub. Ook eReaders.nl heeft een pagina over ePub. Tot slot heeft Wikipedia een uitgebreid lemma over ePub. En op Twitter komen er dagelijks interessante tweets over ePub voorbij als je de hashtag #ePrdctn volgt. Een zeer goed ebook over de productie van ePub ebooks is EPUB: Straight to the Point. En bij Eburon verscheen Zelf ebooks uitgeven.

Tips en truuks
(Deels afkomstig van de MobileRead wiki)

- Alhoewel het mogelijk is om een ePub ebook te maken waarbij alle content in één XHTML file is geplaatst, zal dit de snelheid niet ten goede komen. Een gemiddeld boek kan het beste in delen worden opgesplitst, bijvoorbeeld in hoofdstukken;
- Sommige mobiele decives kunnen niet overweg met grote ePub files. Meestal komt dat doordat de onderliggende XHTML file te groot is. Knip het XHTML bestand dan op in kleinere bestanden;
- Het ePub formaat ondersteunt TOC (table of contents), via standaard TOC.NCX files. Niet alle ePub readers ondersteunen deze indeling. Dit wordt nader verklaard in de DTBook standaard;
- Zorg ervoor dat alle tags compleet zijn. Htmltidy kan wonderen doen;
- Probeer zo weinig mogelijk tabellen te gebruiken. De CHM type bestanden stoppen alle content van een pagina in één tabel en dat levert veel problemen op;
- Normale tabellen worden vaak afgeknipt door de reader, omdat ze te breed zijn. Converteer deze tabellen naar lists met <hr/>'s eromheen; - Speel met CSS om het kleurgebruik netjes op orde te krijgen. Vaak wordt 'kleur' als een grijstint weergegeven, wat niet echt goed leesbaar wordt. Probeer zoveel mogelijk tekst in zwart weer te geven;
- <pre> code blocks kunnen ook van de pagina aflopen. Gebruik CSS om de lettergrootte te verkleinen of formatteer de blokken zodanig dat ze in 70 karakters worden getoond bij 6pt;
- Let op met het insluiten van fonts in ePub documenten; zonder extra maatregelen kunnen deze namelijk eenvoudig uit het ePub bestand gekopiëerd worden, maar veel fonts zijn auteursrechtelijk beschermd. De iBookstore accepteert alleen ePub ebooks met Open Type (.otf) fonts;
- Test elke ePub uitgave op verschillende ereaders! Er zit namelijk nogal wat verschil in de manier waarop ePub bestanden gerenderd worden (zie hierover deze verhelderende presentatie). De enige manier om zeker te weten dat het ebook juist wordt getoond is door het uit te proberen...

Voorbeeldbestanden

Op het web zijn er veel voorbeelden van ePub ebooks te vinden. Vaak betreft het echter grafisch eenvoudige, tekstgebaseerde boeken. Om een idee te geven van de mogelijkheden en flexibiliteit van ePub daarom hier enkele voorbeelden van ePub ebooks met daarin complexe opmaak en stijlelementen. Installeer het gratis Adobe Digital Editions om de voorbeelden te bekijken, of open de ePub bestanden op een ereader naar keuze.

Tekstboek met basale opmaakelementen
Wetenschappelijke artikelen met veel formules
Geïllustreerde prentenboeken

Een aardig voorbeeld van de verschillende opmaakmogelijkheden door slim gebruik van css style sheets is te vinden op ePub Zen Garden.

Vragen of opmerkingen? Stuur een mail naar Wiebe de Jager