Filosofie

Dagelijks nemen we honderden beslissingen. Meestal gaat het om onbelangrijke zaken, maar soms hebben onze beslissingen verstrekkende gevolgen met consequenties voor velen. In dit boek wordt niet alleen de beslisser zelf in ogenschouw genomen, maar ook het beslissen in organisaties. Wat is een een 'goede' beslissing en wat kunnen we doen om fouten te voorkomen? Het tweede deel gaat in op het nemen van beslissingen in de geneeskunde en de achterliggende medische ethiek.

Hoe komt het dat er materie is? Hoe is het leven ontstaan? Hoe ontstaat bewustzijn? Dit zijn vragen waarop de natuurwetenschappen thans een antwoord proberen te vinden; een antwoord dat nooit gevonden zal worden. De wetenschap bestudeert noodzakelijkerwijs een kenbare afbeelding van een niet-kenbare werkelijkheid.

Vrijwel niemand heeft een helder zicht op de onvermijdelijke strijdigheden tussen ons fenomenale en ons kennende beleven en op de uiteenlopende functies en mogelijkheden van die belevingsvormen. In dit boek stelt Jan van Riemsdijk vanuit een vooral biologische en neurobiologische basis de vraag of wij op een pragmatische en bevredigende wijze om kunnen gaan met de uiteenlopende mens- en wereldbeelden die, ondanks hun toenemende strijdigheid, hun eigen biologische en levensbeschermende functies vervullen.

Vijfde J.H. van Oosbreelezing, gehouden op 27 maart 2004 te Bussum

Terwijl alom maakbaarheid van de samenleving als een achterhaald denkbeeld wordt beschouwd lijkt maakbaarheid van 'nieuw leven' dichterbij te komen. Vragen aangaande 'mensverbetering' worden in dit verband al gesteld. In dit boek wordt dit proces verhelderd en wordt een mogelijkheid aangereikt voor fundamentele kritiek op het aan de ontwikkelingen ten grondslag liggende 'gesloten' wetenschappelijke denken.

Wanneer noemen we hulpverleners professioneel? Hoe kunnen zij hun professionaliteit ontwikkelen? Alleen door het verwerven van meer kennis en vaardigheden? Gaat het vooral om een betere beheersing van de hulpverlening? Waarin schuilt de kwetsbaarheid van de hulpverlener? Hoe leert de hulpverlener het evenwicht tussen beheersing en kwetsbaarheid te hanteren?

Thomas Hobbes (1588-1679) geniet algemene bekendheid als politiek filosoof. Minder bekend is dat hij antwoorden geeft op een aantal klassieke rechtsfilosofische vragen: Wat is een positieve wet? Hoe verhoudt de wet zich tot de moraal? Waaraan ontleent de overheid het recht te straffen? Waarom is straf gerechtvaardigd? Welke beperkingen dient de overheid in acht te nemen bij de bestraffing van wetsovertreders? Sluit de waarheid van het determinisme de morele aanvaardbaarheid van straf uit?

In dit boek wordt de psychotherapeutische relatie, zoals deze zich manifesteert als overdracht, geanalyseerd vanuit de onderscheiding van grondvormen van menselijk bestaan, zoals Levinas die heeft geformuleerd in ontologische en metafysische verhouding en die in het vervolg hiervan leiden tot de grondhoudingen abstinentie en empathie.

Alfred Denker geeft in dit boek een indringende reflectie op de hedendaagse wereld en spreekt de noodzaak uit van een totale omkeer in onze manier van denken. Zonder een politiek programma te willen zijn schetst het boek een kader waarin sociale veranderingen doorgevoerd kunnen worden.

Klassieke teksten die tegelijkertijd hypermodern zijn en geen aanpassing behoeven, zijn er in onze beschavingsgeschiedenis slechts weinig te vinden. De Ethica is zonder twijfel zo'n kolossaal document; een hoogwaardige wetenschappelijke menskunde, waarin het menselijk bestaan zowel natuurkundig alsook psychologisch en politicologisch wordt geanalyseerd en in gebeitelde proposities wordt verklaard.