Uitgever 2.0
'Uitgever 2.0' was tot oktober 2013 het bedrijfsblog van Eburon-uitgever Wiebe de Jager, over de ontwikkelingen in uitgeefland en de toekomst van het boek. Wiebe is nu o.a. betrokken bij Wearable en Dronewatch. Eerder richtte hij eReaders.nl op.

Bekijk alle eerdere berichten van Wiebe

Bekijk het actuele bedrijfsblog van de Eburonen

Uitgever 2.0: uitgeverij blog van Wiebe de Jager
Over Eburon

Academische Uitgeverij Eburon verzorgt uitgaven in opdracht van organisaties, promovendi en andere individuele auteurs, en helpt hen bij het beheren en exploiteren van hun eigen werk. U kunt op onze website direct boeken bestellen of een voorstel indienen voor uw uitgave. Lees meer>>

Op welk ebook-formaat moet je inzetten als uitgever?

Wiebe de Jager
23133 keer gelezen
Afbeelding: Creative Commons licentie - Gideon Burton (bron: FlickrR)

Mobipocket, ePub, pdf; het zijn slechts een paar voorbeelden van ebook standaarden die momenteel in zwang zijn. Daarnaast introduceren fabrikanten van ebook readers aan de lopende band nieuwe formaten en wildgroei ligt op de loer. Voor welk ebook-formaat moet je als uitgever kiezen, als je nu - of in de nabije toekomst - ebooks wilt gaan uitgeven?

Vroeger was het allemaal eenvoudig. Als boekenuitgever stuurde je de kant-en-klare opgemaakte pagina’s ‘camera-ready’ naar de drukker en die zorgde ervoor dat de pagina’s één op één overgezet werden op drukplaten. Later kwam het pdf formaat op en werd de kopij niet meer op papier, maar als digitaal bestand verstuurd.

Kenmerkend bij zowel camera-ready als pdf was dat opmaak en inhoud in één en hetzelfde format vastgebakken waren. Dat biedt houvast, What You See Is What You Get, maar de keerzijde was dat je niet tegen de drukker kon zeggen “Dat A4-formaat boek van laatst, zou je daar even een pocketeditie van kunnen drukken?” – dan moest het boek opnieuw opgemaakt en aangeleverd worden, een heel karwei, vooral bij de grafisch wat complexere titels.

Die niet-flexibele opmaak, dat is meteen het grootste struikelblok bij het uitgeven van ebooks. Een ebook kun je idealiter lezen op een gewoon computerscherm, of op een ebook reader, maar ook op een mobiele telefoon of pda. Het oude vertrouwde pdf valt eigenlijk direct af als universeel ebook-formaat, want bij pdf zijn vormgeving en inhoud immers volledig vastgelegd. Een pdf versie van een A4-formaat boek lees je niet voor je plezier van een 3" pda-schermpje, tenzij je van veel horizontaal en verticaal scrollen houdt.

Reflowable tekst
Speciale ebook bestandsformaten dienden zich derhalve aan, met als gemeenschappelijke deler de mogelijkheid om tekst ‘reflowable’ weer te geven. Dat betekent kort gezegd dat de zinnen korter of langer worden, afhankelijk van het scherm waar ze op worden weergegeven. Op een pda, iPod of smartphone krijg je dus korte zinnetjes en moet je vaak ‘omslaan’, op een ebook reader met een wat groter scherm worden de zinnen langer en bevatten de pagina’s meer tekst.

Reflowable tekst heeft als bijkomend voordeel dat je als gebruiker zelf de lettergrootte (en vaak zelfs het lettertype) kunt instellen; als je slechte ogen hebt, dan kies je een wat grotere letter of een schreefloze letter. Met als gevolg dat er wat minder tekst op je scherm past en je dus wat vaker zult moeten omslaan.

Klein scherm, korte zinnen!

Het fenomeen paginanummering is daarmee passé bij reflowable ebooks. Immers, hoe kleiner het scherm, hoe korter de zinnen en hoe meer pagina’s het ebook telt. Dat maakt het onder andere voor wetenschappers wel lastig om te verwijzen naar een specifieke passage in een digitale publicatie. Gewone lezers zullen minder last hebben van het gebrek aan paginanummering; het is meestal wel mogelijk om meerdere virtuele boekenleggers of bookmarks toe te voegen aan een tekst.

De meeste ebook formaten bieden rudimentaire ondersteuning voor de weergave van tabellen en figuren. Meestal zijn de mogelijkheden nogal beperkt, want brede tabellen of grote figuren passen nu eenmaal niet op een klein schermpje. Toch zijn er al stm (science, technology, medicine) uitgevers die grafisch complexe ebooks uitgeven, geheel opgemaakt in het reflowable ePub formaat.

Meerdere formaten
Enkele van de bekendere reflowable (ebook) formaten zijn Mobipocket, ePub, Microsoft LIT, PDB, HTML, eReader en FictionBook. En Amazon introduceerde onlangs nog voor haar Kindle ebook reader een eigen smaak van het Mobipocket formaat, AZW.

Op het moment dat je als uitgever geconfronteerd wordt met een dergelijke lijst, moet je eerst gaan nadenken over de vraag met welk bestandsformaat (of formaten!) je jouw doelgroep het beste bedient. Daarnaast moet je waarschijnlijk toch ook nog een pdf maken, gesteld dat de uitgave niet alleen als ebook, maar ook als papieren boek zal verschijnen. Meerdere elektronische versies van één en dezelfde uitgave dus, wat hogere kosten in de prepress fase betekent.

Om het nog wat gecompliceerder te maken, kunnen sommige van deze ebook formaten voorzien worden van Digital Rights Management (DRM) om illegaal kopiëren tegen te gaan (ik ga hier niet in op de vraag of DRM überhaupt zinvol is, zie eerdere artikelen over dit onderwerp). Van één Mobipocket ebook kunnen bijvoorbeeld al twee versies bestaan, een beveiligd en een onbeveiligd bestand.

Kindle: ebook reader van Amazon

Nederlandse uitgevers kiezen momenteel veelal voor Mobipocket (.prc) met DRM; bijna alle op eInk gebaseerde ebook readers en sommige pda’s ondersteunen het Mobipocket formaat, en er is ook reader software voor de pc beschikbaar. Bovendien biedt Mobipocket een goede tool aan om manuscripten te converteren en verloopt de distributie en verkoop geheel geautomatiseerd via Ebookbase.

Maar mede door het ontbreken van een goede Mobipocket reader voor de iPhone verliest het formaat snel aanhang. Ook het feit dat Mobipocket in handen is van Amazon schrikt sommige uitgevers af, een monopolie ligt immers op de loer.

Het AZW-formaat wordt in Nederland weinig gebruikt, aangezien de Kindle ebook reader niet in ons land verkocht wordt. Uitgevers en auteurs die Engelstalige ebooks willen aanbieden op Amazon.com doen er wel verstandig aan om eens te kijken naar dit formaat. Amazon heeft een mooie online publiceeromgeving gemaakt voor auteurs en uitgevers, waar boeken en metadata digitaal aangeboden kunnen worden. Technisch gezien is AZW verwant aan Mobipocket, en is bij Amazon altijd voorzien van DRM.

Pdf wordt wel redelijk vaak aangeboden door ebook shops, maar uitgevers beschouwen het zoals eerder gezegd niet als een ‘echt’ ebook-formaat. Adobe speelt daarom met Digital Editions in op de ebook markt. Het systeem wordt momenteel ondersteund door de Sony Reader. Met Digital Editions kan men pdf en ePub ebooks bekijken. Alle content binnen Digital Editions wordt voorzien van DRM.

Andere formaten, zoals Microsoft’s LIT, eReader en FictionBook zijn in Nederland nooit echt doorgebroken en behandel ik hier verder niet.

Toren van eBabel
Voor je het weet moet je als uitgever van elke uitgave twee of drie versies maken. Eén voor de drukker en één of twee versies voor de ebook distributeur(s) en/of de eigen website. Dan speelt nog mee dat de gemiddelde ebook distributeur niet alle ebook formaten accepteert; sommige kunnen alleen met Mobipocket overweg, anderen alleen met pdf, weer anderen kiezen voor een eigen formaat, zoals eReader.

Toren van eBabel

Ebook-guru David Rothman van het prijzenswaardige Teleread blog noemt de kolderieke toestand rond de vele ebook formaten en DRM ook wel de ‘Toren van eBabel’. En inderdaad, het lijkt wel op de HD-DVD versus Blu-Ray discussie (die beslecht is in het voordeel van laatstgenoemde), maar dan tien keer erger. Leg je je vast op één formaat, dan bestaat het gevaar dat op een gegeven moment je markt verdampt als de populariteit van dat formaat afneemt. Kies je voor twee of meer formaten, dan krijg je te maken met extra conversie en alle problematiek daaromheen.

Uitgevers hebben toch al koudwatervrees als het om elektronisch uitgeven gaat, dan moet je niet ook nog eens met tientallen formaten aankomen, is zijn argument. Rothman is daarom een groot voorstander van ePub: een open, reflowable formaat, het liefst in onbeveiligde vorm aangeboden.

ePub
Het argument om voor een open, platformonafhankelijk ebook-formaat te kiezen is helder: een formaat dat vast verbonden is met één leverancier, één fabrikant of één type hardware, dat is vragen om problemen.

Een voorbeeld: Mobipocket is een populair ebook-formaat, maar het is sinds 2005 100% eigendom van Amazon. Wat nu als Amazon ondersteuning voor Mobipocket beëindigt? Of wat te doen als Amazon weigert Mobipocket ondersteuning op de iPhone toe te voegen? (Wat niet eens een hele gekke gedachte is, aangezien ze hiermee hun eigen Kindle platform zouden kunnen ondermijnen.)

Het is dus veiliger om te kiezen voor een open, breed gesteund formaat. Het International Digital Publishing Forum is pleitbezorger van ePub, het eerste reflowable, open ebook-formaat dat al door diverse fabrikanten en softwareleveranciers wordt ondersteund en aan een flinke opmars bezig is.

Maar ook al is ePub een veelbelovend ebook-formaat, er zijn toch nog wel wat kritische kanttekeningen te plaatsen. Ten eerste de matige ondersteuning: niet alle ebook readers of pc’s ondersteunen ePub. Ten tweede het gebrek aan naamsbekendheid: ePub heeft nog niet eens een eigen logo, toch wel essentieel om bekendheid bij lezers te creëren. Ten derde het gebrek aan goede conversie- en authoringtools: je kunt niet zomaar vanuit Word een ePub file maken, iets wat bij pdf wel kan. Vanuit InDesign is het wel mogelijk om ePub te exporteren, maar lang niet alle auteurs, uitgevers en vormgevers werken met dit pakket.

XML workflow
Een uitgever die geen zin heeft om zich nu vast te leggen op één ebook-formaat, maar toch voorbereid wil zijn op de toekomst, kan nog het beste een op XML gebaseerde workflow hanteren.

XML is een gestandaardiseerde representatie van gestructureerde gegevens. Eindopmaak en inhoud zijn van elkaar gescheiden. XML code geeft wel aanwijzingen hoe een tekst opgemaakt moet worden, denk aan koppen, citaten, voetteksten, et cetera. XML kan als basis dienen voor een mooi opgemaakte pdf file, maar in de toekomst ook voor een ePub of Mobipocket ebook.

Xboox schema

Wie met XML werkt kan bovendien zijn content op meerdere manieren ontsluiten; denk aan een uitgever van reisinformatie, die besluit om zijn content niet alleen traditioneel uit te geven in boekvorm, maar de XML database ook wil koppelen aan een website met reisinformatie of zelfs ebooks wil gaan aanbieden met dynamisch gegenereerde inhoud.

Helaas zijn XML databases duur en is een XML workflow niet heel eenvoudig door te voeren in een klassiek uitgeefbedrijf. Bovendien is het omzetten van complexe Word documenten (waar de meeste auteurs in werken) naar XML code een crime.

Er gloort wel hoop aan de horizon, er zijn al systemen in ontwikkeling die het mogelijk maken om content mediumneutraal op te slaan en die ook de conversie vanuit Word voor hun rekening nemen. Aan de uitgangszijde van een dergelijk systeem kan een uitgever opgemaakte pdf’s tegemoet zien, maar ook geprinte boeken of kant en klare ebooks. Zodra er een nieuw ebook formaat verschijnt, kan deze zo ingeplugd worden op de XML uit het systeem.

Conclusie
Houd in het achterhoofd dat als je ebooks gaat aanbieden, de lezer uiteindelijk bepaalt hoe en waarop hij de tekst tot zich wil nemen. Kies dus voor een zo flexibel mogelijk formaat. Pdf is weliswaar dè standaard in de grafische wereld, en bijna iedere consument kent het, maar het is minder geschikt als ebook-formaat.

Ik raad uitgevers af om op één reflowable ebook-formaat te gokken. ePub lijkt de beste kaarten te hebben, maar wil je echt toekomstvast uitgeven, investeer dan in een XML workflow. Als je niet het budget hebt om zelf een XML systeem of database aan te schaffen of te ontwikkelen, kijk dan eens naar systemen zoals Xboox. Bedenk ook dat een XML workflow diep ingrijpt op de bestaande schakels in het uitgeefproces en dat wekt vaak weerstand op.

Probeer tot slot DRM te voorkomen; het levert teveel technische problemen op bij de gebruiker en je content wordt toch wel gekraakt, want geen beveiliging, hoe kostbaar ook, is waterdicht. En je moet er toch niet aan denken dat al je ebooks waardeloos worden als je ebook distributeur besluit de DRM-server uit de lucht te halen…

 

Wie aan de slag wil met XML, doet er goed aan de "Essential Tools of an XML Workflow" webcast (ca. 1 uur) van O'Reilly te bekijken:





Wearable technology magazine - met o.a. het laatste nieuws over Google Glass
Copyright © 2013 Eburon.nl.