07-05-08 22:00
Boeken van Academische Uitgeverij Eburon halen zelden een oplage van duizend exemplaren of meer. Dat de kleine Delftse uitgever dit jaar haar 25ste jubileum kan vieren is daarom niet te danken aan hoge winstcijfers, maar aan een onorthodoxe werkwijze, waarbij auteurs verantwoordelijk blijven en meebetalen.
Interview ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan van Eburon.
Tekst: Anke Welten
Academische Uitgeverij Eburon is niet zo groot, maar wel groots behuisd: de ontvangstruimte annex vergaderzaal in het statige grachtenpand is ruim en licht, en kijkt uit over de Oude Delft, de hoofdgracht in het Zuid-Hollandse universiteitsstadje.
Eburon bestaat 25 jaar en is volgens directeur Wiebe De Jager altijd trouw gebleven aan het motto van de Eburonen, een Belgisch-Nederlandse volksstam in de Romeinse tijd, waar de uitgeverij naar is vernoemd: ‘bied een tegenstem tegen de monocultuur’. De Jager: ‘Sommige boeken waar geen grote markt voor is, moeten toch worden uitgegeven, bijvoorbeeld vanwege hun bijdrage aan de wetenschap.’
De Jager (31) trad ruim twee jaar geleden als uitgever bij Eburon in dienst, nadat hij elektronica, werktuigbouwkunde en bedrijfskunde had gestudeerd en gewerkt had bij het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie. Per 1 januari van dit jubileumjaar nam hij het roer over van Maarten Fraanje, die als uitgever aan Eburon verbonden bleef. De oprichter van het bedrijf, Willem de Laat, is nog altijd eigenaar. ‘De heer De Laat begon de uitgeverij als selfpublisher avant la lettre’, vertelt De Jager, ‘omdat hij geen uitgever kon vinden die bereid was om het proefschrift uit te geven waarmee hij promoveerde aan de faculteit Sociale Wetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij merkte dat collega’s hetzelfde probleem hadden en begon ook hun proefschriften en onderzoeken uit te geven. Geleidelijk aan werd de uitgeverij professioneler en ontstond er een zwaan-kleef-aan-effect.’
Maatwerk
Inmiddels heeft Eburon zo’n tweeduizend titels uitgegeven. Eenderde daarvan zijn proefschriften. De overige titels zijn publicaties van instituten en bedrijven die bijvoorbeeld hun eigen managementmethoden hebben ontwikkeld en publicaties van particuliere auteurs. De voornaamste onderwerpen in het fonds zijn bedrijfs- en bestuurskunde, geschiedenis, religie, sociologie en aanverwante rubrieken. De bestlopende titels van dit moment zijn die op het gebied van verander-, proces- en toerismemanagement en bijvoorbeeld het boek Levenskunst op leeftijd, van Hans Becker van Humanitas Rotterdam. Echte bestsellers zijn het nooit, een oplage van duizend exemplaren of meer is bij Eburon uitzonderlijk. Volgens De Jager is voor de meeste uitgaven een oplage van een paar honderd al goed.
De werkwijze van Eburon is steeds dezelfde geweest: auteurs leveren hun tekst en materiaal aan en betalen voor wat er bij het uitgeven komt kijken: proeflezen en/of redactie, vormgeving, distributie en promotie. Daar staat tegenover dat zij eigenaar blijven van de uitgave en dus vrij zijn om het boek of een herdruk ervan later ergens anders te laten uitgeven. ‘Wij nemen de rechten voor de boeken dus niet op ons’, zegt De Jager, ‘we zijn vooral dienstverlener voor onze auteurs. Mensen zeggen wel eens: jullie zijn geen echte uitgeverij, want een uitgeverij hoort zijn auteurs te betalen en niet andersom. Maar door technologische ontwikkelingen en de steeds betere kwaliteit van printen, wordt het steeds gangbaarder dat auteurs hun eigen boeken uitgeven. Juist daardoor wordt de toegevoegde waarde van een uitgever duidelijker. Want het drukken van een boek mag dan niet zo moeilijk meer zijn, vormgeving, promotie en distributie zijn dat nog wel. En dat geldt zeker voor boeken waar een kleine markt voor is.’
De hoeveelheid werk die Eburon aan een uitgave heeft varieert. Soms verzorgt de uitgeverij alleen de productie en kan ze heel snel werken. Het record staat op één week voor de uitgave van een nog niet opgemaakt manuscript en drie weken voor de uitgave van een Engelstalig werk waar nog de nodige fouten uitgehaald moesten worden. Voor andere titels gaat de uitgever met de auteur een lange relatie aan. De Jager: ‘Aan proefschriften valt niets te redigeren, die zijn al door een hele academische molen gegaan. Ook andere uitgaven leveren auteurs soms vrijwel compleet aan. Wat we wel altijd doen, is de distributie en de promotie.’
De promotie van een titel verzorgt Eburon altijd in nauw overleg met de auteur. ‘De markt voor onze boeken is zo klein en specifiek dat we de lezers bijna letterlijk persoonlijk moeten opzoeken en mailen. De auteur kent het (academische) netwerk waarvoor zijn boek interessant is het beste. Wij voegen daar ons netwerk aan gespecialiseerde boekhandels en interessante buitenlandse partners aan toe. Het is altijd maatwerk, nooit routine. Ook als we geen redactiewerk doen en een auteur feilloos de weg weet naar de markt voor zijn boek, erkent hij doorgaans onze toegevoegde waarde. De uitgevers bij Eburon hebben een academische achtergrond en kennen de stress waaronder iemand een proefschrift af moet ronden. Meer dan een zakenpartner zijn wij voor auteurs vaak een coach of privé-psycholoog, die hen helpt de moed erin te houden.’
Vernieuwing
Toen De Jager twee jaar geleden bij Eburon in dienst trad, had het bedrijf roerige tijden achter de rug, met veel wisselingen van personeel en van de directie. De Jager: ‘Als kleine uitgever met een kleine markt, ben je nu eenmaal kwetsbaar. In het verleden werd steeds gezocht naar nieuwe strategieën om de markt te verbreden en dat was niet altijd een succes.’ Onder het directeurschap van Maarten Fraanje ging Eburon zich concentreren op wat het altijd gedaan heeft: uitgeven van (academische) boeken voor een kleine markt. Toch is er in de afgelopen twee jaar, grotendeels door toedoen van de nieuwe directeur, veel veranderd. Volgens De Jaeger is het juist voor een kleine uitgeverij belangrijk om in te springen op nieuwe ontwikkelingen. ‘De sector heeft veel heilige huisjes en is bang voor vernieuwing. Maar ik denk dat vernieuwing de enige manier is om te kunnen overleven.’
Een van de nieuwigheden die bij Eburon al haar intrede had gedaan, was het gebruik van POD (printing on demand), met name bij beperkte oplagen. ‘De kwaliteit van printen is steeds beter en het is relatief goedkoop. Je kunt daardoor het risico beperken door eerst een klein aantal boeken te drukken en de rest te printen. Blijkt er veel extra vraag te komen, dan kun je alsnog meer boeken laten drukken.’
Verder timmerde Eburon aan de weg met een nieuwsbrief voor boekhandels, een website die zowel service centre als webshop is, persberichten en veel aandacht voor online marketing, waardoor de uitgever kan garanderen dat iedere titel goed vindbaar is op internet. Ook startte De Jager in december 2007 ereaders.nl. Op die site zijn informatie, nieuws en een forum over e-readers te vinden, maar er worden ook e-readers en e-books ter verkoop aangeboden. Een stap die niet bij iedereen in het boekenvak op begrip kan rekenen, maar waar De Jager juist steeds meer van overtuigd is. ‘Elektronische boeken zijn zo’n nieuw fenomeen dat het lastig is om in te schatten hoe we daar als uitgevers op in moeten spelen. Duidelijk is wel dat de opkomst ervan van grote invloed zal zijn. Dus bedacht ik dat we ons daar maar het beste goed in kunnen verdiepen. Dé manier om dat te doen, is door zelf in die markt te duiken.’
Vooralsnog werkt die strategie. Door het forum op de eigen site, leert De Jager de markt goed kennen. Het is hem duidelijk dat het niet de vraag is óf maar wannéér het e-book echte boeken zal vervangen. ‘Wij blijven boeken uitgeven zolang dat de belangrijkste dragers van informatie zijn. Maar als uitgever moet je een plan B hebben. De ontwikkelingen gaan hard en iedere stap brengt de omslag dichterbij.’ De verkoop van e-readers via de site is nog beperkt, maar neemt toe: nu verkoopt hij er enkele tientallen per maand. ‘Het is niet meer alleen de beperkte groep mensen die openstaan voor dit soort innovatie die interesse toont’, merkt De Jager. ‘De academische wereld wil af van papier. Een van onze klanten, de Open Universiteit, geeft haar eigen lesmateriaal sinds kort als e-book uit, een primeur. En laatst moest ik een auteur zelfs een beetje afremmen: hij wilde zijn nieuwe boek alleen nog digitaal uitgeven. Maar dan kan het vrij gemakkelijk gekopieerd worden, heb ik tegen hem gezegd. Zijn antwoord past precies bij de bedrijfsfilosofie van Eburon: “Het gaat mij er niet om wat ik met mijn boek verdien, als het maar de weg vindt naar de lezer. In welke vorm dat gebeurt is niet zo belangrijk.”’
Dit artikel is verschenen in Boekblad, 8, 3 mei 2008
